POMNIK ARMII KRAJOWEJ

pl. Małachowskiego
Pomnik poświęcony jest żołnierzom AK Zgrupowania "Bartkiewicz", które walczyły w tej okolicy w czasie Powstania Warszawskiego. Oddział został utworzony na początku powstania przez majora Włodzimierza "Bartkiewicza" Zawadzkiego. Zgrupowanie walczyło na ulicach: Marszałkowskiej, Królewskiej, Mazowieckiej, Kredytowej, Świętokrzyskiej i na pl. Małachowskiego i Napoleona (dziś Powstańców Warszawy).
Kompanie zgrupowania walczyły i utrzymały Pocztę Główną, atakowały PAST-ę, zdobyły gmach Arbeitsamu (ul. Kredytowa), produkowały granaty w budynku Gebethnera i Wolfa (ul. Jasna), a także organizowali rusznikarnię w podziemiach gmachu PKO (ul. Świętokrzyska), zdobyły i rozbroiły 600 mm moździeż Karl Morser, zwany "Ziu", najcięższy sprzęt tego typu, likwidowano również snajperów niemieckich, organizowano transporty żywności i kopano studnie głębinowe...

FILHARMONIA

ul. Jasna 5
Zbudowana w latach 1900-1 wg proj. Karola Kozłowskiego, inspirowany paryską operą Charlesa Garniera. Pieniądze na filharmonię dało 270 przemysłowców, m.in. Leopold Kronenberg i wielu przedsiębiorców żydowskich. W środku mieściły się posągi dłuta Władysława Mazura: Beethoven’a, Mozarta, Chopina, Moniuszki, neogotyckie szatnie, wielki plafon Życie muz na Olimpie Antoniego Strzałeckiego w sali głównej. Filharmonię otwarto 05.11.1901 wraz z koncertem Ignacego Paderewskiego z orkiestrą pod batutą Emila Młynarskiego, pierwszego kierownika filharmonii. W 1939 budynek spłonął od wybuchu bomby. W 1953 usunięto wszystkie dekoracje, a w 1955 odbudowano w stylu socrealizmu wg proj. E. Szparkowskiego. Tu odbywają się konkursy Chopinowskie i festiwal muzyki współczesnej Warszawska jesień.
Niestety, jest to budynek diametralnie różniący się od przedwojennego na niekorzyść...

WARSZAWSKIE TOWARZYSTWO DOBROCZYNNOŚCI

ul. Króakowskie Przedmieście 62
Jest to zespół budynków, połączonych w jeden. Do klasztoru Karmelitanek Bosych z 1663 dołączono dwór Bobolich z XVI w., należący do podkomorzego koronnego Andrzeja Boboli i pałac Kazanowskiego z 1643. Pałac był olśniewająco piękny, odbywały się w nim wspaniałe bale. Od strony podwórza był tu mały zwierzyniec. Zakonnice przebywały w klasztorze w 1663-1819, pałac Kazanowskiego został zniszczony w trakcie potopu, zresztą ówczesny właściciel, radziejowski, zdradził na rzecz Szwedów. W pałacu Kazanowskiego umieszczona była scena walki z małpami Zagłoby z Trylogii. Po przeniesieniu Karmelitanek do Krakowa, budynki przejęło Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności, założone w 1814, które miało za cel budowę przytułków i opiekę medyczną nad ubogimi. Budynek przerobił Antonio Corazzi w 1819.Na koncertach dobroczynnych występowali Chopin i Krasiński, wpływy z Teatru Rozmaitości przekazywane były częściowo dla WTD. Po wojnie towarzystwo zawiesiło działalność, by powrócić do niej w latach ’70 XX w. W 2000, podczas remontu odnaleziono freski z XVII w.

Na fasadzie umieszczony jest napis Res sacra miser, czyli „ubogi rzecz święta” i pelikan, symbol dobroczynności. Według legendy ptak rozdziera dziobem własną pierś, by nakarmić nią młode.

POMNIK CZERWCA 1976

pl. Czerwca 1976
Wreszcie coś z Ursusa, aż mi normalnie wstyd, że nic wcześniej stąd nie wrzucałem... Zaczynam od chyba najbardziej centralnego i najważniejszego miejsca w Ursusie.

Fala strajków i protestów miała miejsce w PRL pod koniec czerwca 1976 r., po ogłoszeniu przez rząd Piotra Jaroszewicza wprowadzenia drastycznych podwyżek cen urzędowych na niektóre artykuły konsumpcyjne. Zaowocowało to licznymi aresztowaniami, zwolnieniami z pracy, "wilczymi biletami" robotników podejrzewanych o aktywny udział w strajkach.

Pomnik wykonał Leszek Nadstawny wraz z załogą fabryki Ursus. Składa się z metalowego krzyża i piaskowca na granitowym postumencie. Na tablicy napis: Pamięci tych, którzy w czerwcu 1976 r. podnieśli robotniczy protest przeciw krzywdzie i nieprawości cierpiących, upokorzonych, prześladowanych ludzi dobrej woli, którzy stanęli w obronie robotników tworząc zręby polskiej Solidarności. W pięciolecie wydarzeń czerwcowych dla nauki i przestrogi pokoleń. Załoga ZM Ursus. Obok umieszczono fragment wiersza Tuwima: ... a kiedy lud na nogi stanie, niechaj podniesie pięść żylastą, daj pracującym we władanie plon pracy ich we wsi i miastach...” Pomnik odsłonięto 04.09.1981 i budził on zdziwienie, że pozwolono na postawienie go w tamtym okresie.

KOŚCIÓŁ ŚW. DUCHA I ŚW. PAWŁA PUSTELNIKA OJCÓW PAULINÓW

ul. Nowomiejska 23
Paulini przybyli do Polski z Węgier w 1382. Jednym z superiorów klasztoru był słynny z obrony Jasnej Góry przed Szwedami Augustyn Kordecki. W 1662 sprowadzono do Warszawy paulinów, którzy przejęli opiekę nad szpitalem św. Ducha, zmieniając probostwo w klasztor. Odbywały się tu nabożeństwa przed każdą elekcją królów z udziałem senatorów i rycerzy. W czasie pasterek występował chór młodzieży, naśladujący świergot ptaków i odgłosy zwierzęce. Na miejscu istniejącej do 1656 drewnianej kaplicy św. Ducha, z inicjatywy przeora o. Innocentego Pokorskiego, wybudowano w 1707-17 kościół wg proj. Józefa Pioli, Ceroniego i kierownictwem Józefa Belottiego (po jego śmierci pracami kierował Ceroni). Prawdopodobnie, na zlecenie paulinów, wstępny projekt wykonał Tylman z Gameren, Piola jedynie go zmodernizował. Pieniądze przekazywali Flemingowie, Potoccy, Lubomirscy, a najwięcej Jakub Zygmunt Rybiński. Prace we wnętrzu prowadzili sztukator Franciszek Maino, malarz Jan Jankier i kamieniarz Antoni Bay. Chór wykonał w 1712 cieśla Adam Niemiec. W 1725 Michał Bartłomiej Bernatowicz wykonał dekorację fasady. Konsekracji w 1727 dokonał bp poznański Michał Tarło. 26.02.1861 wyszła z kościoła manifestacja patriotyczna, ze sztandarami i pieśnią na ustach. Na rynku Starego Miasta żandarmeria spacyfikowała pochód. Po kasacie paulinów w 1819, kościół przejęło Bractwo Niemieckie św. Benona. W 1841-5 kościół odnowiono pod kierunkiem Kleofasa Konopki dzięki przełożonemu redemptorystów, Franciszka Ksawerego Lidige. Dobudowali oni wówczas ganek, na którym w 1865 stanęła figura Matki Boskiej. W 1944 kościół spalono, odbudowując w 1949-53 pod kierunkiem Jana Grudzińskiego. Od 1711, co roku 6 sierpnia, wyrusza piesza pielgrzymka do Częstochowy (w 2007 nr 296).
Pierwotny sprzęt wymieniono w latach ’20 XVIII w. Były to ołtarze Michała Bartłomieja Bernatowicza i obrazy Karola de Prevo. Po 1824 część wyposażenia poszło do innych ośrodków paulińskich (Bolimów...). Autentyki we wnętrzu to stiukowy ołtarz św. Antoniego w kruchcie (XVIII z fund. Konstancji Dulfus), dwa portale marmurowe z ok. 1710 zapewne wykonane pewnie przez Antoniego Baya, 3 epitafia (Konstancji Dulfus z 1747, jej syna paulina Januarego z wierszowaną inskrypcją, Zuzanny Szubskiej z 1776 i Marianny Czyżewskiej z 1867) i stacje drogi krzyżowej z końca XVIII w. Po wojnie sprowadzono tu z Lubiąża dwa obrazy Michaela Willmana (Koronowanie cierniem z 1656 – nawa płd. Oraz Podniesienie krzyża z 1661 w nawie pn.). W prezbiterium krata kuta z 1710. Reszta rzeczy pochodzi z okresu po odbudowie: ołtarze Zesłania Ducha Św., i boczne Anioła Stróża, św. Tomasza, św. Józefa Oblubieńca, Serca Pana Jezusa, św. Agnieszki, św. Tomasza Judy, MB Częstochowskiej (w kaplicy) i ambonę wykonał paulin Bronisław Hoffman, a większość obrazów wykonał Leonard Torwirt. Pozostałe elementy wyposażenia to: ołtarz św. Antoniego z ok. poł XVIII w., przekształcony w 2. poł. XIX w. z fundacji Konstancji Dulfus.

POMNIK KS. JERZEGO POPIEŁUSZKI

ul. Hozjusza 2, przy kościele św. Stanisława Kostki
Pomnik wykonany z kamionki jest autorstwa Teresy Pastuszka – Kowalskiej. Odsłonięto go 19.10.1996, a stoi w rogu po lewej stronie od bramy. Postawiono go tutaj oczywiście ze względu na to, że Popiełuszko w kościele obok wygłaszał swoje słynne msze za Polskę.

PODSTAWA POD DZIAŁKO PRZECIWLOTNICZE

Lasek za blokami przy ul. Anieli Krzywoń, nieopodal parkingu przy Człuchowskiej, na przeciwko wylotu ul. Joyce'a.
Jest to unikalny obiekt militarny na skalę wręcz światową. Taki kawałek betonu ze śrubami służył do mocowania działek. Podobne obiekty znajdują się tylko w 5 innych polskich miastach, jednak warszawskie rozmieszczono w dość nietypowy sposób. Jest to jedno ze stanowisk, pozostałe z 7 innych, które były w okolicy. Były ułożone w kształt wachlarza.
Służyły do montowania prawdopodobnie armat przeciwlotniczych 2 cm Flakvierling 38, podstawowej broni hitlerowskich wojsk przeciwlotniczych. Takie armaty nosiły na 4,8 km i przebijały prawie 4 cm pancerz.
Cel rozmieszczenia dział akurat tu nie jest do końca jasny: obrona fortu Odolany?? Warsztatu pojazdów niemieckich?? Część umocnień Festung Warschau z 1944?? Nie wiadomo.